Sayfa 1

Yaban mersini  (Vaccinium myrtillus), Orta, Doğu ve Kuzey Avrupa’da, Balkanlarda, Kuzey Anadolu’da ve Kafkasya’da yetişir. Kışın yaprağını döken,  40-50 cm boylanabilen bir çalı türüdür. Daha çok iğne yapraklı orman habitatlarında yer almaktadır(1,2).

Ericaceae familyasının bir üyesi olan yaban mersini ülkemizde;  “çoban üzümü“ “çalı çiçeği”, “lifora”, “likapa”, “yer ligarbası”,“mavi meyveli ayı üzümü” gibi farklı isimlerle de adlandırılmaktadır(2).

Yaban mersinin yaprakları uçları sivri fakat yaprak tabanına doğru yuvarlaklaşan bir şekle sahiptir. Yaprak sapları oldukça kısadır ve yaprak kenarları ince dişlidir. İlkbaharda açan çiçekler pembe renklidir. Olgunlukta üzerleri mavi dumanlı meyveler yaprak koltuklarının altında tek tek bulunurlar. Yuvarlak şekilli, tatlı ve yenilebilir meyveleri vardır(1,3). Bu meyveler özelikle yaz aylarında hayvanlar için oldukça önemli bir besin kaynağıdır. Yaban mersini hayvanlar için besin kaynağı olmasının yanı sıra insanoğlu tarafından hem sağlık amaçlı hem de besin amaçlı kullanılmaktadır. İçerdiği fenolik bileşikler ve doğal antioksidan görevi üstlenen flavonoidler ile önemli tıbbi özelliklere sahip bir bitkidir. Bu zengin içeriklerinden dolayı bazı kanser tiplerinde olumlu etkileri vardır(4). Ayrıca mineral ve vitamin bakımından zengin olan meyveleri sodyum içermez bununla birlikte kalp sağlığı ve ritmi için gerekli olan potasyum oranı oldukça yüksektir.  Antioksidan özelliklerinden ve antikanserojen etkilerinden dolayı dünyanın birçok yerinde oldukça ünlü bir bitki haline gelmiştir. Ülkemizde özellikle Trabzon, Artvin, Rize ve Bursa civarlarında yayılış göstermektedir(2, 4, 5).

Sayfa 2

Ekonomik ömrü yaklaşık olarak 30-40 yıl arasında olan yaban mersininin meyvesi yetiştiği bölge halkı tarafından tüketilmektedir. Yaban mersini meyveleri, özellikle reçel, meyve suyu ve marmelat yapımında kullanılır. Avrupa ve Amerika’da ise pasta, pekmez, meyveli yoğurt hatta şarap gibi gıda malzemelerinin yapımında kullanılır. Ayrıca invert şeker^* oranı yüksek olduğundan meyveleri kurutularak öğütülür ve şeker hastaları için tatlandırıcı olarak kullanılır.

Yaban mersininin yalnızca meyvelerinden yararlanılmaz. Yapraklarından da çay yapılabilir. Kökleri, meyveleri, çiçekleri de ilaç sanayinde kullanılmaktır(5).

Yaban mersinin ılıman iklimlerde ve asidik topraklarda oldukça iyi gelişim gösterir.  Bu bitki, toprak yapısı ve iklim şartları uygun olan yerlerde, çevre düzenlemelerinde, park ve bahçelerin güzelleştirilmesinde kullanılabilmektedir(5).

*İnvert Şeker: Sükrozun hidroliziyle elde edilen eşit miktardaki fruktoz ve glukoz karışımı. Tabii Şeker.

Kaynaklar

1. Mamıkoğlu, N.G., Türkiye’nin Ağaçları ve Çalıları, NTV Yayınları, İstanbul, 2008
2. Tübives, Vaccinium myrtillus, L., 2010,http://turkherb.ibu.edu.tr/index.php?sayfa=1&tax_id=6204,
3. Herbs Guide, Blueberry, 2010, http://www.herbsguide.net/blueberry.html,.
4. Turkben, C., Barut, E.,   İncedayı, B.,  Investigations on Population of Blueberry (Vaccinium myrtillus L.) in Uludag (Mount Olympus) in Bursa, Turkey, Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(1), 2008,
5. Gümüş,  C.,  Ölmez , Z.,  Hangişi Ölmez,  G., Kalender , Ç.,  Artvin’de Yaban Mersini (Vaccinium Sp. Likapa) Yetiştiriciliği Eğitimi Konulu Ab Projesinin Tanıtımı Ve Projenin Yürütülmesinde Karşılaşılan Güçlükler Ve Sorunlar, II. Ormancılıkta Sosyo-Ekonomik Sorunlar Kongresi, Isparta, 2009.