|
Kış uykusuna yatan hayvanların kış uykusu hazırlıkları, mekanları ve kış uykusu zamanları ile bu uyku halinde kalma periyotları değişim gösterir. Bir önceki sayıda belirttiğimiz gibi bazı hayvanlar bir ölü gibi uyurlarken, bazıları uykudan uyanıp dolaşır yemek yer ve tekrar uyumaya devam ederler. Çok fazla mekanizmalarına yer vermeden kış uykusuna yatan bu hayvanların kış uykusuna hazırlıkları ve kış uykusunda bulundukları periyotlar içinde vücutlarındaki özellikleri sizlerle paylaşıyor ve sistematiklerine de yer vererek sizlere tanıtıyoruz.
KAPLUMBAĞA
Şube: Chordata
Sınıf: Reptilia
Takım: Testudinata
Kaplumbağalar kış uykusuna yatmak için nemli, bataklık gibi yerleri tercih ederler. Çürümüş ağaç gövdesi, birikmiş yaprakları tercih ederek onların birkaç fit altına yuva yaparlar (1). Eylül ayından nisan ya da mayıs ayına kadar 8 ay uyuyabilirler (2). Göl veya akarsuların dip kısımlarındaki çamura çukur kazarak kendilerini gömerler (1). Burada çok fazla oksijen alamamalarına rağmen vücut ısılarını düşürerek yaşarlar. Kış uykusu esnasında baharda depo ettikleri yağları kullanırlar (3). Bunlarda ilk önce kış uykusuna dişiler yatar (1). Kaplumbağalar kış uykusuna yatmadan önce su depo ederler fakat yemeyi durdururlar; bazı omnivor türler en az iki hafta öncesinden hiçbişey yememeye başlarlar, bu onları ölümden ve midelerinde oluşacak yiyecek fermantasyonundan korur. Meyveler ise genellikle kış uykusundan önce zararlı olduğu için bu hayvanlar tarafından tüketilmez. Kış uykusu esnasında her ay ağırlıklarının % 1’ ini kaybederler (2).
TOPRAK SOLUCANI
Sınıf: Clitellata
Altsınıf: Oligochaeta
Familya: Lumbricidae
Toprak solucanları da diğer hayvanlar gibi yaşamak için doğaya adapte olurlar. Soğuklar başladığı zaman yeraltına doğru kazmaya başlarlar (1). Bu mesafe genellikle 7-8 feet olur. Havalar ılımaya zaman da yeryüzüne çıkmaya başlarlar (3).
YILAN
Şube : Chordata
Sınıf: Reptilia
Takım: Squamata
Kötü hava koşullarıyla karşılaştıklarında çevreye adapte olmak için uyumayı tercih ederler (3). Uyumak için yeraltındaki deliklere, taşlardaki çatlaklara ya da mağaralara girerler. Mağaraların üst kısmındaki toprağın bir tabakası onların ısılarını korumalarını sağlar. Mağaralar genellikle yüzlerce yılanı kış uykusu için barındırır. Kış uykusu esnasında yılanların kalp atışı yavaşlar, daha az oksijen ve enerji harcarlar. Vücut sıcaklıkları düşer ve nefes alışverişleri yavaşlar. Kış uykusuna yatmadan önce çok fazla yemek yerler ve yağ depolarlar (1).
SALYANGOZ
Şube: Mollusca
Sınıf: Gastropoda
Takım: Stylommatophora
Familya: Stylommatophora
Sonbaharda yumurtalarını toprağa bırakırlar ve üzerini örterler, kış için güvenli bir yere geçerler (1). Sıcaklık 12o C’ nin altına düşmesiyle kış uykusuna yatarlar (4). Kış uykusuna hazırlık için çok fazla yerler, bulundukları yerde hiç yemeden yaklaşık üç ay kış uykusunda kalırlar. Vücut sıcaklıkları, kalp atışları, nefes alışverişleri yavaşlar. Kış uykusundan erkek bireyler daha önce uyanır (1).
YARASA
Şube: Chordata
Sınıf: Mammalia
Takım: Chiroptera
Familya: Vespertilionidae
Bazı türleri kış uykusuna yatan bu hayvanlar; uyku için mağaraları, eski madenleri ve oyuk ağaçları seçerler. Duvar veya tavanlara kendilerini asarak genellikle gruplar şeklinde uyurlar (2). Kış uykusuna yatan diğer hayvanlar gibi önceden yağ depolarlar. Kış uykusunda bu hayvanlar vücut ısılarını dışarının sıcaklığına kadar düşürürler bu yüzden çok fala yiyeceğe ihtiyaçları yoktur. Vücutlarında depo ettikleri yiyeceğin çok az miktarını kullandıkları sürece uzun süre kış uykusunda kalabilirler. Bazı yarasa türleri kış uykusuna yatmak için kilometrelerce uçarlar. Vücut sıcaklıkları düşerken kalp atışlarını dakikada on atışa düşürüyorlar. Normal bir zamanda kalplerinde dakikada 1000 atış olur. Dişiler doğumdan sonra kış uykusuna yatarlar. İlk uyananlar erkek bireylerdir (1). Ekimden nisana kadar uyurlar. Uyurken ölü gibi görünürler (5).
1) The Deep Sleep, Hibernation, 2010, http://library.thinkquest.org/TQ0312800/index.htm,
2) Cat and Exotic Care of the Central Coast, Maxwell Conn, Guidelines for Turtle/Tortoise Hibernation, 2010 www.catandexoticcare.com/.../TurtleTort%20Hibernation%20.doc
3) Sciencemadesimple.Com, How Do Animals spend The Winter?, 2010, http://www.sciencemadesimple.com/animals.html,
4) Greaud, Snail’s Hibernation,2010, http://www.gireaud.net/us/hibernation_us.htm,
5) Saskatchewan Schools and Schools Divisions, Hibernation, 2010, http://www.saskschools.ca/~gregory/winter/win2.html,
|